Rektörlük Seçimleri Tarihçesi ve Dünyadaki Çeşitli Üniversitelerdeki Güncel Farklılıklar

Türkiye’deki rektörlük seçimlerinin tarihçesi ve güncel durum nedir?

            Türkiye’de rektörlerin, 2016’da yürürlüğe giren Kanun Hükmünde Kararname ile, Cumhurbaşkanı tarafından direkt olarak atanılmasına karar verildi. Bu kararla birlikte geçtiğimiz beş yıl içerisinde, Türkiye’deki üniversitelerdeki rektörlerin niteliklerinin düştüğü ise Prof. Dr. Engin Karadağ’ın bu konuda yaptığı araştırmalar sonucu açıkça gözlendi. Örneğin, Türkiye’deki 197 üniversitenin rektörünün 71’inin henüz uluslararası akademik bir yayını bulunmuyor (Güçlü, 2021). Prof. Dr. Engin Karadağ’ın araştırmasından çıkan diğer bir sonuç ise şu: On yıl önce ilahiyat mezunu rektör bulunmazken, şimdi (2016’dan sonra) Türkiye’deki her 37 ilahiyat profesöründen biri rektör olarak görev yapıyor (Atabay vd., 2021). Ayrıca bu süreçte bazı üniversitelerin akademik başarıların düştüğü ve hem yerel hem de uluslararası sıralamalarda geriledikleri gözlemlendi (Atabay vd., 2021). Bu antidemokratik, baskıcı ve bilimsel ilerleyişin önüne koca bir ket vuran sürecin başlangıcı ise 12 Eylül 1980 darbesine dayanıyor. Darbeden sonra kurulan Yükseköğretim Kurumu (YÖK) 1981’de, 1946’dan beri süregelen 35 yıllık rektörlük seçimlerini kaldırdı. 1992’de kanun değişti ve rektörlük seçimleri geri getirildi. Bu kanuna göre devlet üniversitelerindeki akademisyenler, profesör unvanına sahip diğer akademisyenler arasından birkaç aday belirliyor, bunu YÖK’e sunuyor, YÖK de aralarından 3 adayı seçip Cumhurbaşkanı’na iletiyordu. Nihai kararı ise Cumhurbaşkanı veriyordu (Atabay vd., 2021). Günümüzde ise 2016’da çıkarılan KHK ile bir önceki süreçteki ‘üniversitelerdeki akademisyenlerinin kendi adaylarını belirleyip YÖK’e sunması’ etabı kaldırıldı. YÖK direkt kendisi 3 aday belirleyip Cumhurbaşkanı’nın onayına sunar hale getirildi. Devlet üniversiteleri için yeni yapılan bu düzenleme elbette ki vakıf üniversitelerine de getirildi ancak vakıf üniversitelerinde rektör adaylarının ilk aşamada mütevelli heyeti tarafından belirleneceğine karar verildi (Atabay vd., 2021).

Amerika ve Avrupa’daki üniversitelerde rektör seçimleri nasıl yapılıyor?

Güçlü’nün (2021) Milliyet’teki Dünyada rektör seçimleri ve Boğaziçi adlı yazısında yer verdiği, Boğaziçi Üniversitesi İşletme ve Ekonomi Kulübü (BUİK) tarafından yapılan ve Dinamik Gazete’de yayımlanan dünyadaki köklü bazı üniversitelerin rektör seçimlerinin nasıl yapıldığına dair bir araştırma şu sonuçları göz önüne seriyor:

 

ABD

Stanford University: Seçim ile mezunlardan oluşan bir kurul oluşturulur. Rektör ise sonraki 6 ayda pek çok adayla mülakat yapıldıktan sonra seçilir.

California Institute of Technology: Rektör, Faculty Search Committee önderliğinde yapılan 8 aylık bir mülakat süreciyle seçilir. Bu süreçteki oturumlara kampüs bileşenleri de katılabilir.

Massachusetts Institute of Technology (MIT): Rektör, çoğunlukla mezunlardan oluşan MIT Corporation tarafından seçilir. Bu süreçte üniversite bileşenleri de etkin rol oynar.

Yale University: Rektör, seçilerek gelmiş mezunlardan oluşan bir üst yönetim topluluğu tarafından seçilir. Sürece üniversite bileşenleri de katılır.

Harvard University: Rektör, mezunların seçim yaparak belirlediği bir ekip tarafından seçilir. Yine mezunlardan oluşan Harvard Corporation; sürecin yönetilmesine destek olur, öneriler sunar.

Princeton University: Rektör, üniversite bileşenlerinden oluşan 17 kişilik bir kurulun yürüttüğü 6 aylık bir süreç sonunda seçilir.

The University of Chicago: Rektör, üniversite yönetim kurulu tarafından seçilir.

Johns Hopkins University: Rektör, üniversite yönetim kurulu tarafından kendi belirledikleri ölçütler doğrultusunda seçilir.

 

AVRUPA

Avrupa’da, Macaristan haricindeki 28 ülke rektör seçimi yapıyor. Bu 28 ülkeden 19’u rektörünü kendi içindeki yapılarla seçiyor, geri kalan 9’u ise yine kendileri seçmelerine ek olarak yaptıkları seçimi yetkili bir kurum tarafından onaylatıyor. Macaristan’da ise rektörler bakanlık tarafından atanıyor.

University of Oxford: (Dünyadaki en iyi üniversite sıralamasındadır.) Rektör, tüm mezunların (300.000’den fazla kişi) oy verdiği iki günlük bir süreç ile seçilir.

University of Cambridge: Rektör, mezunlar tarafından seçilir. Oylar tek oy olarak sayılabilir ve devredilebilir.

Imperial College London: Rektör, araştırma komisyonu (Konsey belirler.) tarafından 20 ay süren bir süreçle seçilir.

ETH Zurich: Rektör, içinde akademisyenler ve dekanlar bulunan bir komite tarafından seçilir.

 

(Güçlü, 2021: https://www.milliyet.com.tr/yazarlar/abbas-guclu/dunyada-rektor-secimleri-ve-bogazici-6407203)

 

Boğaziçi Üniversitesi’ne atanan ‘rektör’ Melih Bulu kimdir?

Melih Bulu AKP İlçe Başkanlığı kurucularından biridir. Atamasından sonra Habertürk’te katıldığı bir programda siyasete CHP’de başladığını, Liberal Demokratik Parti’nin gençlik kollarının başkanlığını yaptığını ve 2009’da aktif siyaseti bıraktığını söyleyen Bulu, 2015’te AKP’den milletvekili adayı olmuştur. Ayrıca, kendisinin doktora tezinde intihal yaptığı iddia edilmektedir. Buna dair çeşitli pek çok kanıt sunulmuş ancak konu henüz neticelenmemiştir. Ve tüm bunlara rağmen hala istifa etmeyi düşünmediğini belirtmiştir.

Koç Üniversitesi’nden Eda Yağmur Pakel

KAYNAKÇA

 

Atabay, B., Şimşek, B., Yalçınalp E. (2021, 8 Ocak). Boğaziçi: Türkiye’de rektörlük seçimleri

75 yılda nasıl değişti? 2016 sonrası atamalar üniversiteleri nasıl etkiledi? BBC News

Türkçe. Elde edilme tarihi: 26 Ocak 2021, https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-55585169

Güçlü, A. (2021, 16 Ocak). Dünyada rektör seçimleri ve Boğaziçi. Milliyet. Elde edilme tarihi: 26 Ocak 2021, https://www.milliyet.com.tr/yazarlar/abbas-guclu/dunyada-rektor-secimleri-ve-bogazici-6407203